Intro

Ieder jaar weer levert de afdeling Fine Art Arnhem van ArtEZ tal van veelbelovende kunstenaars. Wie zijn zij, wat willen ze, en waar gaan ze naar toe? Voordat zij hun horizonten verleggen koos het MMKA in kader van Made in Arnhem, de beste jonge honden van de afgelopen jaren uit voor een tentoonstelling in het museum¹

In ‘Today it’s me’ zijn allen kunstenaars vertegenwoordigers van de eerste generatie die geheel binnen het digitale tijdperk is opgegroeid. Ze werken met de meest uiteenlopende media. Voor hen is het laveren tussen de virtuele en de concrete werkelijkheid een evidentie.

Licht en donker

In de tentoonstelling ‘Today it’s me’ worden die twee parallelle werelden gevisualiseerd. Een wereld in het donker en een wereld in het licht. Beide zijn even werkelijk als fictief. Twee werelden die zich op dezelfde plek openbaren, maar die gedurende een bepaalde tijdspanne om beurten plaats ruimen voor elkaar.

15 minutes

Het ene kwartier loopt de toeschouwer in het donker door de zalen van het museum. Na een kwartier gaan alle lichten aan en loopt men vervolgens door de verlichte tentoonstellingsruimten. De expositieruimte verdubbelt: White Cube wordt Black Box en vice versa.

Zaal: OOST 4 ~ Heidi Linck

Heidi Linck² onderzoekt en veroorzaakt veranderingsprocessen in ruimtes. Ze is gefascineerd door veranderingen die in onze gebouwde omgeving plaats vinden en die uitdrukking geven aan ontwikkelingen binnen de culturele en maatschappelijke werkelijkheid. Haar werk ontstaat ter plekke in de gegeven ruimte, waardoor ze deel wordt van haar installaties, tekeningen en videowerken.

Belangrijke terugkerende verschijnselen in het werk van Heidi Linck zijn schaduwen en sporen. Ze gebruikt deze fenomenen als voertuig, als verwijzing naar andere bestaande of denkbeeldige omgevingen. In haar installaties transformeren ze tot tastbare vormen. Ze krijgen een objectmatig gedaante. Daardoor ontstaat er zowel inhoudelijk als fysiek een nieuwe dimensie, een dialoog tussen de fictieve en de effectieve ruimte.

Over haar nieuwe installatie in de tentoonstelling zegt ze:

“Vertrekpunt was een kast die niet meer in de kamer stond. Op de plaats waar deze kast altijd had gestaan en nu was weggehaald, ontstond een lege plek. Deze lege plek vertoonde andere kleuren, andere verf en andere vloerbedekking […].”

Wat de kunstenaar intrigeert is dat een dergelijke situatie zichtbaar maakte hoe de ene ruimte/tijd overgaat in de andere. De herinnering aan een ruimte schept verbeelding die op zich weer nieuwe ruimte biedt.

“De kast is geen kast meer, maar meer aanwezig dan ooit. De lege plek is geen leegte, maar materie. Het is een kamer-in-een-kamer.”

Zaal: OOST 3 ~ Wouter Venema

“Elke avond lees ik een bericht uit een oude, haast doorzichtige krant. … :

Onder de steden die bedolven lagen onder de as van de Vesuvius heeft men sporen aangetroffen van nog oudere steden, op hun beurt begraven in een nog verder verleden. Hun bewoners hebben gebouwd op de aslaag die de vorige stad bedekte…”

In het werk ‘Echoes’ van Wouter Venema³ wordt een persoonlijk verhaal verteld. Door middel van een ingefluisterde voice-over voert de kunstenaar ons mee in een beschouwing over de gelaagdheid van de wereld en van het leven. De film heeft een zacht timbre en een rustig ritme waarin de chronologie van belevingen wordt verwisseld.

Wat het werk – naast de bijzondere ingetogenheid – aangrijpend maakt, is de betrokkenheid die tussen toeschouwer en personage gecreëerd wordt. De toeschouwer is ooggetuige van een uiterst persoonlijke ervaring , een gedachtegang die de persoon meemaakt. In die subtiele menselijke beleving die zich afspeelt op stille beladen plekken, sublimeert de kunstenaar impressies aangaande tijd, ruimte en de gelaagdheid (echo) van ons bestaan. Het zijn ervaringen die herkenbaar zijn en waar we ons als toeschouwer mee kunnen identificeren. Ervaring over het onmetelijke en het verborgene, waar we, voor we het goed en wel beseffen, al te vaak achteloos aan voorbij gaan.

“Ik heb het krantenbericht nu duizenden malen gelezen. En elke keer denk ik eraan hoe het is om op het as te staan. Hoe je dan op vele plekken tegelijk kan zijn.”

Zaal: OOST 3 ~ Levi van Veluw

Op een heel eigenzinnige manier bespeelt Levi Van Veluw⁴ het onderwerp zelfportret versus zelfbeeld. Hij richt zijn onderzoekt op de spanningsboog tussen herkenning, inbeelding en verbeelding. Meestal gebruikt hij fotografie als medium.

Bijzonder aan het werk van de kunstenaar is het dubbelbeeld dat hij in het spel van het kunstwerk inbrengt. Van Veluw kijkt naar zijn spiegelbeeld als naar een onbeschreven pagina en denkt vervolgens na welk beeld hij deze keer zal oproepen. Enerzijds portretteert hij, en anderzijds maakt hij de geportretteerde ondergeschikt aan het beeld, doordat hij het aangezicht bewerkt alsof het een blad papier, een homp klei of een ondergrond voor een landschappelijke maquette is. Door zichzelf als beelddragende ondergrond op te stellen, creëert hij voor de toeschouwer een mysterieus verband tussen picturale voorstelling en persoonlijke gedachte. Zelden kijkt het personage ons aan, wat accentueert dat het geheel opgaat in een eigen denkwereld.

In de serie ‘Natural transfer’ gaat de kunstenaar een stap verder. Hier gaat het niet over spiegeling maar over projectie; over geconditioneerd en bevooroordeeld kijken. Hij bespeelt de ondertussen ontstane verwachting die het publiek bij zijn werken heeft. Via herhaling van de door hem veel gebruikte ¾ positie van het geportretteerde aanzicht, het licht voorovergebogen hoofd en de naar beneden gerichte blik, schept hij verwarring aangaande onze verwachtingen omtrent gelijkenissen en verschillen in identiteit.

Zaal: OOST 2 ~ Witte van Hulzen & Sander Breure

Voor het maken van ‘You’ll Never Walk Alone’ verbleven Witte van Hulzen⁵ & Sander Breure⁶ drie maanden in Uganda. De film is daar geschreven en opgenomen; een abstracte, poëtische vertelling over jongenslevens in Uganda. Geen van de mensen in de film hebben eerdere ervaring als acteur.

Op sommige momenten zou je denken dat het om documentaire beelden gaat, ware het niet dat een aantal aspecten in de film ‘You’ll Never Walk Alone’ ons daaraan doen twijfelen. We zien jonge Afrikaanse mannen in uiteenlopende scènes die – ook al zijn we nooit zelf in Afrika geweest – vanwege onze kennis via de media, op het eerste gezicht niet ongewoon lijken. Zowel de eenzame cowboy ronddwalend in een winkelcentrum in Kampala als een groep mannen die shotguns dragen in de hallucinerende atmosfeer van een lege nachtclub komen op zich niet direct merkwaardig over. Toch introduceren de scènes bevreemdende rekwisieten of handelingen die op de een of andere manier niet passen in de context. Een bizar gevoel van cultuurverwarring wakkert onze aandacht aan. Die opmerkzaamheid wordt nog aangescherpt doordat er in de film geen woord gesproken wordt, al duurt het door de indrukwekkende beeldcompositie en de sublieme geluidsregie even voordat de afwezigheid van taal tot ons doordringt. Aan het eind van het verhaal is het lang niet meer zo duidelijk waar het verhaal zich daadwerkelijk heeft afgespeeld.

Breure & van Hulzen werken al geruime tijd samen aan de productie van videowerk en performances. Bijzonder is hun vermogen om elkaar en degene waar zij mee samenwerken, evenwaardig ruimte te bieden. Hun aandacht voor dit sociale aspect komt ook inhoudelijk tot uiting, in bijvoorbeeld een gevoeligheid voor de complexe relatie tussen cultuur en identiteit.

Zaal: OOST 2 ~ Judith Kisner

Kunst heeft volgens Judith Kisner⁷ te maken met vrijheid. “De vrijheid om niet tegengehouden te worden. De vrijheid om in de leegte te springen zonder gekwetst te worden.”

Humor – een belangrijk ingrediënt binnen haar werk – krijgt vrij spel. Zelfs wanneer het balanceert op een gevaarlijk kantelpunt naar het gruwelijke. Schilderkunst is het wapen waarmee de kunstenaar het juk van het bestaan te lijf kan gaan. Het is passie en veldslag , een vlucht en een pamflet tegelijkertijd.

Er is een parabel van Marguerite Yourcenar welke Sigmar Polke, tijdens een prijsuitreiking die hem in de jaren ‘90 ten dele viel, voordroeg. Het verhaal gaat over een keizer die uit boosheid de oude schilder Wang-Fô de ogen wilde laten uitsteken en de handen laten afhakken. Dit vanwege het feit dat de werkelijke wereld niet kon concurreren met deze die de kunstenaar schilderde. Voor de wrede daad zich zou voltrekken, gebood de keizer de kunstenaar eerst nog het landschapsschilderij te voltooien waar hij hem opdracht voor had gegeven. Het verhaal vertelt dat de schilder toen een zeezicht schilderde met een boot. De boot voer helemaal om een grote rots heen. Via die weg wist het de open zee te bereiken waardoor de kunstenaar en zijn gezel voorgoed achter de horizon verdwenen en zij zo aan de wrede vloek van de keizer ontsnapten.

Wellicht is er geen metafoor die, in overeenstemming met de visie van Judith Kisner, het gevaar en de macht, de power en de joke van schilderkunst, beter definieert dan dit.

Zaal: OOST 1 ~ Sil van der Woerd

Tijdens zijn studie begon Sil van der Woerd⁸ met het mixen van film en nieuwe media, live action en prominente soundtracks. Ondertussen heeft hij zich verder ontwikkeld als filmmaker en werkte hij bij de Gnomon School of Visual Effects in Hollywood en momenteel bij Digital Domain als visual effects artist. Kenmerkend voor zijn werk is de ontmoeting tussen de fictieve en fysieke ruimte. De vervlechting tussen de virtuele en de werkelijke wereld weet hij op een meesterlijke manier te bespelen.

Wat van der Woerd’s werk betreft is het niet interessant om koste wat het kost een onderscheid te willen maken tussen het autonome kunstenaarschap en het werken in opdracht. Veel fascinerender is het om te zien hoe hij met zijn creatief talent en enorme technisch perfectie de grens tussen entertainment en kunst weet te vervagen. Het werk confronteert ons zodoende met ons eigen cliché-denken betreffende kunst.

De film die in deze tentoonstelling te zien is, loodst ons vanuit een computergegenereerde mijnschacht, binnen in een surrealistisch sprookje: een werkelijke ondergrondse kille mijngrot wordt het decor van een contrasterend kwetsbaar naakt, wat zich ter bescherming langzaamaan omwikkelt in een zacht cocon en een zoetgevooisde actuele popsong. Die metamorfose verdringt uiteindelijk de grijze kille context en sleept de toeschouwer mee in een volmaakt Disneyaans animatiesprookje als slottafereel.

Zaal: OOST 1 ~ Louise te Poele

Louise te Poele⁹ werk met het medium fotografie. Haar beelden ontstaan vanuit haar fascinatie voor het afbeelden van de mens. Ze is geïnteresseerd in bijzondere karakteristieken bij mensen. In haar werk geldt het gezegde ‘les extrêmes se touchent’ zondermeer. Het zijn namelijk de persoonlijke eigenaardigheden op welke manier dan ook, die een individu boeiend maakt. Getuige daarvan zijn bijvoorbeeld de serie ‘Farmers’ waarin mensen van het platte land de hoofdrol spelen.

Bekenden, minder bekenden, familie, fotomodellen of toevallige voorbijgangers observeert ze en legt ze vast. Ze is gefascineerd door wat een individu excentriek maakt. Het buitengewone of zonderlinge staat bij haar synoniem voor het schone. Vanuit die positie kiest ze haar modellen zorgvuldig uit. In haar fotografie gaat ze vervolgens een stap verder doordat ze – weliswaar geïnspireerd door de aparte eigenheden van degene die ze fotografeert – het portret door middel van haar bewerking transformeert naar een eigen nieuw karakter.

Heel vaak laat de kunstenaar haar figuren opdoemen vanuit een donkere achtergrond waarmee ze een theatrale uitdrukking opvoert. Door het creëren van personages en het toepassen van clair-obscur refereert ze met eigentijdse fototechnieken en bewerkingsmethoden aan de klassieke schilderkunst. De figuren doen ons denken aan herinneringen uit een vervlogen verleden, terwijl het werk midden in de hedendaagse realiteit ontstaat.

Algemene info

Concept: Andree Van de Kerckhove¹⁰
Datum: 12 september – 25 oktober 2009
Locatie: Museum voor Moderne Kunst Arnhem
Kunstenaars: Heidi Linck, Judith Kisner, Levi van Veluw, Louise te Poele, Sil van der Woerd, Witte van Hulzen & Sander Breure, Wouter Venema

---

Voetnoten

1. ’Made in Arhem – INVITES’, 2009 is de derde editie van het kunstfestival ‘Made in Arnhem’. Vorige edities vonden plaats in 2002 en 2005 [↩]
2. Breda, 1978 [↩]
3. Groningen, 1985 [↩]
4. Hoevelaken, 1985 [↩]
5. Bolsward, 1984 [↩]
6. Leiderdorp, 1985 [↩]
7. Hulst, 1983 [↩]
8. Tiel, 1982 [↩]
9. Winterswijk, 1984 [↩]
10. in opdracht van ArtEZ – FAA en MMKA [↩]